Gruntowa pompa ciepła pobiera ciepło z gruntu przez kolektor poziomy albo sondy pionowe. Ponieważ nie ma wymiennika powietrznego, nie ma cykli odszraniania (w sterowniku NIBE S1256 funkcja odszraniania dotyczy tylko kolektora powietrznego), a temperatura dolnego źródła zmienia się mniej niż temperatura powietrza. Stabilność dolnego źródła i niska temperatura wody grzewczej decydują o wysokiej sprawności, którą opisuje SCOP.
Stan na 1 października 2026 roku. Liczby SCOP podajemy zawsze z warunkami (klimat i temperatura wody), bo bez nich nie da się ich porównać. Koszty i dotacje: pompa ciepła gruntowa: koszt, dotacje i chłodzenie pasywne.
Dlaczego gruntowa pompa ciepła jest stabilna?
Temperatura powietrza w Polsce zmienia się o kilkadziesiąt stopni w ciągu roku. Temperatura gruntu zmienia się znacznie mniej, ale zależy od głębokości. Według materiałów PORT PC na głębokości około 1,5 m, gdzie leży kolektor poziomy, zmienia się sezonowo od 6 do 13°C. Względnie stała jest dopiero głębiej, poniżej mniej więcej 15 do 20 m, a strona usługowa o gruntowych pompach ciepła podaje dla warstw, do których sięgają sondy, 8 do 12°C przez cały rok.
Stabilne i stosunkowo ciepłe dolne źródło ogranicza wahania sprawności w zimie, a brak odszraniania wyklucza energię zużywaną na ten cykl. Temperatura solanki w sezonie grzewczym według wytycznych (PORT PC, 2019) mieści się dla sond od +12 do -2°C, a dla kolektora poziomego od +8 do -5°C.
COP i SCOP: jak porównywać sprawność z warunkami
COP to sprawność chwilowa: ile ciepła pompa daje z jednostki pobranej energii elektrycznej przy konkretnej temperaturze źródła i wody. SCOP to sprawność sezonowa: stosunek referencyjnego rocznego zapotrzebowania na ciepło do rocznego zużycia energii (rozporządzenie (UE) nr 813/2013), liczony według normy EN 14825 dla określonego klimatu i temperatury wody.
Przykłady z dokumentacji NIBE (instrukcje instalatora S1255 z 2022 i S1256 z 2023), z warunkami:
| Pompa gruntowa NIBE | SCOP, klimat średni, woda 35°C | SCOP, klimat średni, woda 55°C |
|---|---|---|
| S1255 (6 i 12 kW) | 5,2 i 5,2 | 4,0 i 4,1 |
| S1256 (8, 13 i 18 kW) | 5,67; 5,88; 5,94 | 4,26; 4,29; 4,42 |
Dla porównania, pompy powietrze-woda z naszych danych o parametrach pomp mają przy wodzie 35°C w klimacie średnim SCOP od 4,7 do 5,12, a przy 55°C od 3,55 do 3,63. Różnica na korzyść gruntowych jest największa przy wyższej temperaturze wody, dlatego liczy się też temperatura zasilania instalacji: im niższa, tym lepszy SCOP.
Kolektor poziomy czy sondy pionowe?
Kolektor poziomy to pętla rur z płynem niezamarzającym ułożona na głębokości poniżej strefy przemarzania (zwykle około 1,0 do 1,8 m), z rozstawem rur co najmniej 0,7 m. Wymaga dużej, niezabudowanej powierzchni działki, której nie utwardza się ani nie sadzi nad nią drzew o głębokich korzeniach. Powierzchnię liczy się z mocy odbieranej z gruntu: wytyczne PORT PC przyjmują nie więcej niż 20 W/m² dla gruntu wilgotnego gliniasto-piaszczystego, a w gruncie suchym potrzeba znacznie więcej. Przykład poglądowy: pompa o mocy grzewczej 6 kW i COP 4 odbiera z gruntu 4,5 kW, co przy 20 W/m² daje około 225 m² kolektora, czyli około 1,5 razy powierzchnia domu 150 m². Ostateczną wartość daje obliczenie dla konkretnego gruntu.
Sondy pionowe to jeden lub kilka odwiertów z pętlami rur. Wymagają mało miejsca na działce. Wytyczne PORT PC przyjmują wstępnie nie więcej niż 40 W na metr sondy i rozstaw między sondami co najmniej 6 m dla sond płytszych niż 70 m oraz 8 m dla głębszych. Głębokość i liczbę odwiertów wyznacza projekt na podstawie obliczeń i warunków geologicznych.
Odległości od granicy działki i fundamentów (według wytycznych PORT PC, a nie przepisu: od granicy co najmniej 3 m, od fundamentów od 0,5 m dla kolektora i od 1,5 m dla sond) sprawdza projektant, a przepisy miejscowe i środowiskowe działki wymagają osobnej weryfikacji.
Jakie formalności przy odwiertach?
Prawo geologiczne i górnicze (t.j. Dz. U. 2026 poz. 69) nie obejmuje wkopów i otworów wiertniczych do 30 m w celu wykorzystania ciepła Ziemi poza obszarami górniczymi (art. 3 pkt 2). Roboty geologiczne głębsze wymagają projektu robót zgłaszanego staroście, w Poznaniu prezydentowi miasta, który w ciągu 30 dni może zgłosić sprzeciw (art. 85), a plan ruchu zakładu górniczego jest potrzebny dopiero powyżej 100 m (art. 86). Szczegóły i kolejność prac: gruntowa pompa ciepła w nowym domu: kolejność prac.
Czym grozi zbyt mały wymiennik gruntowy?
Przy zbyt małej powierzchni kolektora albo zbyt krótkich sondach pompa odbiera z gruntu więcej ciepła, niż grunt zdąży odtworzyć. Według PORT PC prowadzi to do obniżania temperatury solanki w kolejnych sezonach grzewczych i spadku sprawności. Wymiennik wymiaruje projektant na podstawie zapotrzebowania na ciepło i rodzaju gruntu, a regenerację przez chłodzenie latem opisuje wpis chłodzenie pasywne i aktywne pompą ciepła.
Kiedy gruntowa pompa ciepła ma sens?
- budujesz nowy, energooszczędny dom z ogrzewaniem niskotemperaturowym (podłogowym), w którym prace ziemne można zaplanować od początku,
- masz działkę z miejscem na kolektor poziomy albo możliwością wykonania odwiertów,
- chcesz mieć możliwość chłodzenia pasywnego latem,
- zależy Ci na stabilnej sprawności w mroźne dni.
O wyborze między gruntową a powietrzną rozstrzygają koszty inwestycji, działka i projekt. Dopłaty do pomp ciepła (kwoty i warunki) podajemy według aktualnych programów na stronie dotacje.
FAQ: gruntowa pompa ciepła
1. Czy gruntowa pompa ciepła ma odszranianie?
Nie w układzie z kolektorem gruntowym: odszranianie dotyczy kolektora powietrznego. Pompa gruntowa nie ma wymiennika powietrznego, który się oblodza.
2. Czy odwiert wymaga pozwolenia?
Do 30 m poza obszarem górniczym ustawa Prawo geologiczne i górnicze nie ma zastosowania. Powyżej tej głębokości projekt robót geologicznych zgłasza się staroście. Szczegóły w wpisie o kolejności prac.
3. Jaki SCOP ma pompa gruntowa?
Zależy od modelu, klimatu i temperatury wody. W kartach NIBE S1256 dla klimatu średniego jest to od 5,67 do 5,94 przy wodzie 35°C i od 4,26 do 4,42 przy 55°C.
4. Czy gruntowa pompa ciepła chłodzi?
Może, w wersji z modułem chłodzenia: pasywnie z gruntu lub aktywnie z użyciem sprężarki. Opis w wpisie o chłodzeniu pompą ciepła.
5. Czy sondy i kolektor zajmują dużo miejsca?
Kolektor poziomy wymaga dużej niezabudowanej powierzchni, sondy pionowe niewielkiej, ale wiercenia wymagają dojazdu sprzętu.
Gruntowa pompa ciepła w Poznaniu i okolicach
Analizujemy projekt domu i warunki gruntowe, dobieramy dolne źródło i pompę ciepła. Odwierty koordynujemy z wykonawcą wierceń lub wchodzimy po nich z montażem pompy. Opis usługi i formularz wyceny: pompy ciepła w Poznaniu i okolicach.
Gdzie dalej
Ten wpis opisuje stan z dnia publikacji. Aktualne warunki i nasze ceny stoją na stronach usług.
Więcej w kategorii: Pompy ciepła i ogrzewanie Zobacz, co robimy: Pompy ciepła i ogrzewanie
Masz pytanie do swojej instalacji?
Odpowiadamy na konkretny przypadek, nie ogólnie. Napisz, co masz i czego potrzebujesz.
O tej porze najszybciej pójdzie przez formularz. Telefon też działa, ale możemy być akurat na montażu, a na zgłoszenie odpowiadamy zwykle tego samego dnia.
Piszesz do nas po godzinach, więc najszybszą drogą jest teraz formularz. Odpowiadamy zwykle tego samego dnia, także wieczorem, a jeżeli zostawisz numer, oddzwonimy.